Genel Af Hangi Suçları Kapsıyor? Toplumsal Cinsiyet ve Sosyal Adalet Perspektifinden
Genel af, toplumda sürekli tartışılan ve farklı kesimler tarafından çeşitli şekillerde değerlendirilen bir konu. Son yıllarda, af yasalarının hangi suçları kapsadığı ve bunların kimleri etkilediği, daha fazla konuşulmaya başlandı. Peki, genel af hangi suçları kapsıyor? Bu sorunun ötesinde, bu düzenlemelerin toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından ne gibi etkileri var? Benim için, bu sorular yalnızca akademik değil, sokakta, işyerinde, toplu taşımada karşılaştığım gerçek insanların yaşamlarını şekillendiren bir konu haline geliyor.
Toplumsal Cinsiyet ve Af Yasası: Kimler Öne Çıkıyor?
Genel af yasaları, genellikle ağır suçlardan hüküm giymiş kişiler için bir fırsat tanır. Ancak bu yasaların kimleri kapsadığı, genellikle toplumun farklı kesimlerine göre değişiklik gösterir. Kadınlar, gençler, yaşlılar ve özellikle azınlık grupları af yasalarından farklı şekillerde etkilenebilir. İstanbul’da bir sivil toplum kuruluşunda çalışan biri olarak, sokakta gördüğüm bazı sahneler bu konuyu daha derinlemesine düşünmeme yol açtı.
Bir gün, toplu taşımada gözlerim, birkaç genç kadına takıldı. Konu, aslında genel af yasalarının kapsadığı suçlarla ilgiliydi. Kadınlardan biri, uzun süredir işlediği suçlardan dolayı cezaevinde olan bir akrabasından bahsediyordu. Bir diğeri ise, kadına yönelik şiddet suçları ile ilgili bir genel afın uygulanmasından yana değildi. Çünkü bu tür suçların cezasız kalması, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini daha da derinleştirebilir, diye düşünüyordu. Kadına yönelik şiddet suçlarının affedilmesi, bir yanda mağdur olan kadınları daha da savunmasız hale getirirken, diğer taraftan suç işleyenlerin cezasız kalmasına yol açabilir. Bu, toplumsal cinsiyet eşitsizliğini daha da pekiştirebilir.
Kadınların, özellikle de kadın mahkumların, af yasalarından daha farklı bir şekilde etkilenmesi, toplumsal adalet bağlamında önemli bir mesele. Kadınların çoğu, cezaevinde erkeklerden çok daha zor koşullarda yaşamaktadır. Cezaevinde doğum yapmış, çocuklarına bakmak zorunda olan kadınlar da vardır. Dolayısıyla, af yasalarındaki düzenlemelerin sadece suçların türüyle değil, aynı zamanda bunların cinsiyete dayalı etkileriyle de değerlendirilmesi gerekir.
Gençlerin ve Çocukların Durumu
Gençler, özellikle toplumsal hayatta yeni rol arayışında olan bireyler olarak, af yasalarından belki de en çok etkilenen gruplardan bir diğeri. Sokakta gördüğümüz, bazen işlediği küçük suçlardan dolayı tutuklanmış gençler, af yasalarının ne kadar insancıl bir yaklaşım sergileyebileceği konusunda önemli bir test alanı sunuyor. Ancak, her zaman olduğu gibi, gençler de cinsiyetlerine göre farklı etkilenebiliyorlar.
Bir sabah, işe giderken genç bir erkekle konuştuğumda, cezaevindeki eski arkadaşlarının hala özgürlüklerini kazanamadığından bahsetti. Onun gözlerinden, toplumun gençleri birer suçlu olarak etiketleyerek onları af yasalarından dışladığını görmek mümkündü. Genç erkeklerin, özellikle de düşük gelirli ailelerden gelenlerin, daha az fırsatla karşılaştığı bir ortamda, suç işleme oranlarının daha yüksek olduğu biliniyor. Af yasaları, onları yeniden toplumla uyumlu hale getirme fırsatını sunmalı, ancak bu şansı genellikle gençlerin geçmişi kadar, toplumun onlara bakış açısı da belirliyor.
Sosyal Adalet ve Af Yasalarının Güçlü Etkisi
Toplumsal cinsiyet ve yaş gruplarının ötesinde, af yasalarının çeşitliliği ve sosyal adalet açısından etkilerini değerlendirmek önemli. Çünkü af yasaları yalnızca suçları cezalandırmakla kalmaz, aynı zamanda toplumun hangi kesimlerine adaletin ulaşabildiğini de gözler önüne serer.
İstanbul’un yoğun caddelerinde yürürken, dilencilik yapan bir adamın gözüne rastladım. O kadar yaşlıydı ki, vücudu adeta her an kırılacak gibiydi. Bir işyerinde çalışan kadın, eve gelirken yaşadığı stresten bahsederken, o an bir kadın suçlu olarak etiketlendiği için kimse ona yardım etmedi. Af yasaları sadece bu kişilere adalet getirir mi? Gerçekten de suç işlemiş ve hapiste bulunan bir kişi, af yasasıyla serbest kaldığında toplumsal yaşamına nasıl yeniden adapte olabilir?
Sonuç: Toplumsal Dönüşüm ve Adaletin Gerçek Yüzü
Genel af yasaları, toplumun her kesimini etkileyen bir olgu. Ancak, bu yasaların hangi suçları kapsadığı, aslında çok daha derin bir soruyu gündeme getiriyor: Hangi toplumsal sınıf, hangi cinsiyet ve hangi yaş grubu için adalet gerçekten işlemektedir? Sokakta, işyerinde, evde yaşadığımız toplumsal eşitsizlikler, af yasaları ile daha da görünür hale gelebilir. Genel af yasaları, toplumsal adaletin yalnızca bir kısmını sağlayabilir; ancak bu yasaların, suçtan zarar görenlerin sesini duyuracak şekilde daha kapsayıcı ve adil hale gelmesi, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden büyük önem taşıyor.